İlkokul ve Ortaokul Ders ve Çalışma Kitabı Sayfa ve Etkinlik Cevapları Özgün Ödev Sitesi.
A. Aşağıdaki maddelerden katı olanların altındaki kutucuğa “K”, sıvı olanlarınkine “S”, gaz olanlarınkine ise “G” yazınız.
Cevap :
B Aşağıdaki ifadeler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” okları takip edildiğinde kaçıncı çıkışa ulaşılır? İlgili çıkışı işaretleyiniz.
Cevap :
Soru : Deniz dibindeki kumların, kayalıkların ve dalgıcın giysisinin ortak özelliği nedir?
Cevap : Katı madde olması ortak özelliğidir.
Soru : Çeşitli varlıkların içinde bulunduğu deniz suyunun kayalıklardan farkı nedir?
Cevap : Deniz suyunun sıvı, kayalıkların ise katı olması farkı olarak kabul edilir.
Soru : Dalgıcın sırtında taşıdığı tüpün içindeki madde katı mı, sıvı mı yoksa gaz mıdır?
Cevap : Dalgıcın sırtında taşıdığı tüpüm içindeki madde gazdır.
Deneyelim, Öğrenelim Katı, Sıvı ve Gazlar
Amaç: Maddeleri hâllerine göre sınıflandırmak
Gerekli Malzemeler: renkli boya kalemleri, karton, yapıştırıcı, maddelerin görselleri.
İzlenen Yol
1. Okulda, evde, parkta ya da bahçede çevremizi gözlemleyelim. Katı, sıvı ya da gaz hâlde bulunan maddeleri belirleyelim. Gözlemlediğimiz maddenin adını ve hangi hâlde bulunduğunu not edelim.
2. Yanda verilen tabloyu defterimize çizelim. Gözlemlerimizden yararlanarak tabloyu dolduralım.
3. Maddelerin hâllerine göre sınıflandırıldığını gösteren bir poster hazırlayalım. Bunun için oluşturduğumuz tablolarda yer alan maddelerden örnekler seçelim. Bu maddelerin görsellerini posterde kullanalım (Yapıştırıcı kullanırken dikkatli olalım).
Soru : • Hazırladığımız posteri sınıfta arkadaşlarımıza sunalım.
Cevap : Kaya, deniz suyu ve balon resmi çiziniz.
İnceleyelim, Yorumlayalım
Görselleri verilen;
• Hangi maddeler katı hâldedir?
Cevap : Oyuncak fil, Raketler ve toplar.
• Hangi maddeler sıvı hâldedir?
Cevap : Süt, Şişme havuzdaki su.
• Hangi maddeler gaz hâldedir?
Cevap : Balonun içindeki hava.
Soru : Çevremizdeki katı, sıvı ve gaz maddelere örnekler verelim.
Kısa Cevap :
Çevremizdeki katı maddelere örnekler : masa, sıra, kapı, duvar
Çevremizdeki sıvı maddelere örnekler : su, kola, soda, gazoz, meyve suyu
Çevremizdeki gaz maddelere örnekler : parfüm, oksijen tüpü, balon içindeki hava
Uzun Cevap :
Çevremizdeki katı maddelere örnekler : Taş, ev, direk, mermer, demir, çelik, sıra, masa, bayrak direği, elbise
Çevremizdeki sıvı maddelere örnekler : su, soda, meyve suyu, kola, çay, kahve
Çevremizdeki gaz maddelere örnekler : balon, parfüm, oksijen tüpü
A. Aşağıdaki maddelerin duyu organlarıyla gözlemlenen özellikleri nelerdir? Noktalı yerlere yazınız.
Soru : a. Maddelerden hangileri esnektir?
Cevap : a. 2, 5, 6, 7
Soru : b. Maddelerden hangileri serttir?
Cevap : b. 1, 3, 4, 8
Soru : c. Maddelerden hangileri yumuşaktır?
Cevap : c. 2, 5, 7, 9
Soru : ç. Maddelerden hangileri kırılgandır?
Cevap : ç. 1, 3, 4, 8
B. Aşağıdaki tabloda bazı maddeler, sahip oldukları özelliklerle verilmiştir. Bu maddelere ait özellikleri hangi duyu organlarımızla algıladığımızı belirleyerek tablodaki ilgili kutucukları işaretleyelim (Aynı madde için birden fazla kutucuk işaretlenebilir.).
Cevap :
C. Aşağıdaki cümleleri kutucuklarda verilen ifadelerin uygun olanlarıyla tamamlayınız.
Cevap :
1. Kaynak yapan işçiler, işlerini yaparken koruyucu gözlük kullanır.
2. Temizlik malzemelerini diğer maddelerden koruyucu dolaplarda tutmalıyız.
3. Evlerimizin tahta zeminleri önce zımparalanır daha sonra verniklenerek pürüzsüz hâle getirilir.
4. Cam bir malzeme kırıldığında büyüklerimize haber vermeliyiz.
5. Kuvvet uygulandığında şekil değiştiren, kuvvet ortadan kalktığında eski şekline gelen maddelere esnek madde adı verilir.
Ç. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanlarınkine “Y” yazınız.
Cevap :
Bazı maddeleri tatmak, koklamak; onlara dokunmak ve çıplak gözle bakmak sağlığımıza zarar verebilir. Temizlik amacıyla kullandığımız deterjanlar, kokusu olan maddelerdir.
Bu maddeleri koklamamız veya bunların tadına bakmamız zehirlenmemize yol açar. Bu nedenle temizlik malzemelerini diğer
maddelerden ayrı dolaplarda tutmalıyız.
Bu maddeler yalnızca yetişkinlerin ulaşabileceği yerlerde muhafaza edilmelidir. İlaç tabletleri ve şuruplar, üretilirken renklendirilir ve tatlandırılır. Bu özelliklerinden dolayı bu ilaçları şeker veya meyve suyu sanabiliriz. İlaçlar, yiyecek ya da içecek değildir. İlaçları kapalı bir dolapta saklamalıyız. Doktor tavsiyesi olmadan, bilinçsizce kullandığımızda sağlığımıza zarar verebilir. Çünkü tablet ya da şurubun içerdiği maddeler hastalıkların tedavisinde belli dozlarda kullanılır. Buna dikkat etmemek sağlığımızın bozulmasına neden olabilir.
Tüp, doğal gaz gibi maddeleri koklamak; yanan soba gibi sıcak maddelere dokunmak sağlığımız için zararlıdır. Bazı maddelere çıplak gözle bakmak gözlerimize zarar verir. Bu nedenle kaynak yapan işçiler, işlerini yaparken koruyucu gözlük kullanır.
Doğada meydana gelen olaylara ilişkin merak ettiğimiz sorulara cevap aramanın bir yolu da bilimsel deneyler yapmaktır. Bu deneyler sınıfta ya da laboratuvarda yapılabilir. Deney yaparken çeşitli maddeler kullanırız. Sizce bu maddelere dokunulması, bu maddelerin koklanması ya da tadına bakılması zararlı mıdır? Neden? Bu sorunun cevabını arkadaşlarımızla tartışarak bulmaya çalışalım. Daha sonra sınıfta veya laboratuvarda deney yaparak ne tür önlemler almamız gerektiğini belirleyelim. Belirlediğimiz önlemleri nedenleriyle beraber tahtaya yazalım. Tahtaya yazdığımız önlemleri ve önlemlerin nedenlerini aşağıdaki açıklamalarla karşılaştıralım.
Aşağıda bireysel ya da gruplar hâlinde çalışırken almamız gereken güvenlik önlemleri (✽ sembolüyle) ve önlemlerin nedenleri (♦ sembolüyle) açıklanmıştır. Açıklamaları okuyalım.
✽ Etkinlikler sırasında bir şey yememeli ve içmemeliyiz.
♦ Yiyecek ya da içeceklere yanlışlıkla zararlı bir madde bulaşmış olabilir.
✽ Deneyleri öğretmenimizin gözetiminde yapmalıyız. Eğlence amacıyla maddeleri birbirine karıştırmamalıyız.
♦ Deneyde ısıtma işlemi yapılacaksa öğretmenimizden yardım istemeliyiz. İstenen işlemi öğretmenimizin gözetiminde yapmalıyız.
✽ Maddeleri dökmemeye çalışmalıyız. Etrafa dökülen bir madde varsa öğretmenimizi çağırmalı ve nasıl temizleneceğini öğrenmeliyiz.
♦ Yere dökülen maddeler, kaymaya neden olabilir. Bu nedenle dökülen maddeler hemen temizlenmelidir. Asit gibi yakıcı maddeler deriyi tahriş eder. Alkol içeren maddeler yanıcıdır, alev alabilir.
✽ Maske, bone, koruyucu gözlük, eldiven ve önlük kullanmalıyız.
♦ Cam veya madde parçaları gözümüze, kokulu bazı maddeler ise burnumuza zarar verebilir. Boyalar veya yakıcı ve aşındırıcı sıvılar üzerimize sıçrayabilir.
✽ Ne olduğunu bilmediğimiz maddelere dokunmamalı ve bunları birbirine karıştırmamalıyız.
♦ Kimyasal maddeler, sağlığımız için tehlikelidir.
✽ Maddeyi kullanmadan önce maddenin üzerindeki etiketi okumalı ve öğretmenimizden yardım istemeliyiz.
♦ Etiketi okumak, maddenin ne olduğunu anlamamıza yarar. Aksi hâlde tehlikeli sonuçlar ortaya çıkabilir.
✽ Sınıfta ya da laboratuvarda koşup oynamamalıyız.
♦ Kırılan malzemeler, dökülen kimyasal maddeler tehlikeli sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilir.
✽ Her deneyden sonra çalıştığımız ortamı toplayıp temizlemeliyiz. Ellerimizi yıkamalıyız.
♦ Dağınık ve kirli çalışma ortamları sonraki etkinlikler sırasında istenmeyen sonuçlara yol açabilir.
✽ Kırılmış veya çatlamış cam malzemeler, kesiklere neden olacağından bunları asla kullanmamalıyız. Bu malzemelerin durumunu öğretmenimize bildirmeliyiz.
♦ Kırık ve çatlamış cam malzemeler, yaralanmalara sebep olabilir.
İnceleyelim, Yorumlayalım
Soru : Görselleri verilen maddelerle ilgili aşağıdaki soruları cevaplayalım.
• Hangi maddelerin tadı vardır?
Cevap : Lokum, Tuz
• Hangi maddeler serttir?
Cevap : Tuz, Keman , Bisiklet
• Kemanın yayını hangi sözcükle nitelendirirsiniz?
Cevap : Esnek
• Bisiklet tekerleğinin yüzeyini hangi sözcükle nitelendirirsiniz?
Cevap : Esnek
Deneyelim, Öğrenelim Gizemli Madde
Gerekli Malzemeler: silgi, plastik cetvel, bulaşık süngeri, meyve suyu, limon, paket lastiği, oyun hamuru.
Amaç: Maddeyi tanımak ve maddenin niteliklerini belirlemek
İzlenen Yol
1. Seçtiğimiz maddeler üzerine Görsel-1 ve Görsel-2’deki gibi kuvvetler uygulayalım. Maddelerin şeklindeki değişimleri gözlemleyelim. Maddeye dokunduğumuzda maddenin hissettiğimiz özelliği nedir? Madde; bükülebiliyor mu, esnek mi, sert mi, kırılgan mı, renkli mi, kokulu mu, pürüzlü mü?
2. Maddelerden birini gizemli madde olarak seçelim. Bu maddenin özelliklerini kelime ağı oluşturarak gösterelim. Kelime ağı oluşturmak için Görsel-3’teki gibi kâğıdın ortasına bir daire çizelim. Dairenin içini boş bırakalım. Maddenin niteliklerini daireden çıkan çizgilerin üzerine yazalım.
3. Hazırladığımız kelime ağını sıra arkadaşımızla değiştirelim. Arkadaşımızın ağındaki tanımlayıcı sözcükleri düşünelim. Bu sözcükler hangi maddeyi tanımlıyor olabilir? Tahminimizi dairenin içine yazalım. Kelime ağını arkadaşımıza verip kendimizinkini geri alalım.
Soru : • Maddeleri nitelerken kelime ağından nasıl yararlandık?
Cevap : Maddenin özelliklerine göre seçim yaptık.
Soru : • Kelime ağında yer alan hangi nitelik, maddeyi daha kolay tanımamızı sağladı?
Cevap : Tadına, sertliğine ve rengine göre sağlandı.
Soru : • Maddeleri doğru tahmin edebildik mi? Tahminlerimizde yanıldıysak bunun nedeni ne olabilir?
Cevap : Evet doğru bir şekilde tahmin ettik. Aksi halde maddenin niteliklerinde eksiklik olduğu anlamına gelirdi.
Soru : Çevremizdeki yumuşak maddelere örnekler verelim.
Kısa Cevap :
Madde Madde Çevremizdeki yumuşak maddelere örnekler şunlardır ;
Uzun Cevap :
Maddeler halinde Çevremizdeki yumuşak maddelere örnekler şunlardır ;
Soru : Çevremizdeki sert maddelere örnekler verelim.
Kısa Cevap :
Madde Madde Çevremizdeki sert maddelere örnekler şunlardır ;
Uzun Cevap :
Maddeler halinde Çevremizdeki sert maddelere örnekler şunlardır ;
Soru : Esnek maddelere başka örnekler verelim.
Kısa Cevap :
Madde Madde Esnek maddelere örnekler şunlardır ;
Uzun Cevap :
Maddeler halinde Esnek maddelere örnekler şunlardır ;
Soru : Yukarıdaki cisimlerin hangi kısımları kırılgan maddelerden yapılmıştır?
Cevap :
Ana maddeler cam olduğu için kırılgan maddelerdir.
Soru : Sınıfımızda bulunan pürüzlü ve pürüzsüz maddelere örnekler verelim.
Madde Madde Sınıfımızda bulunan pürüzlü ve pürüzsüz maddelere örnekler şunlardır ;
Pürüzlü maddeler : Sınıf tabanı, Sınıf duvarı
Pürüzsüz maddeler : Yazı tahtası, Sıralar
Uzun Cevap :
Maddeler halinde Sınıfımızda bulunan pürüzlü ve pürüzsüz maddelere örnekler şunlardır ;
Pürüzlü maddeler : Sıra, pencere, kapı, sınıf tavanı, yerler
Pürüzsüz maddeler : Sınıf duvarı, yazı tahtası, sıralar, sandalye
Deneyelim, Öğrenelim Pürüzlüydü, Pürüzsüz Oldu
Gerekli Malzemeler: alüminyum folyo.
Amaç: Bir yüzeyin pürüzleştirilmesini veya pürüzsüzleştirilmesini keşfetmek
İzlenen Yol
1. Görsel-1’deki gibi alüminyum folyodan bir parça alalım. Folyonun yüzeyinin pürüzlü olup olmadığını gözlemleyelim. GözGörsel-1
lem sonuçlarımızı defterimize yazalım.
2. Alüminyum folyoyu Görsel-2’deki buruşturalım. Buruşturulmuş alüminyum folyonun pürüzlü olup olmadığını gözlemleyelim. Gözlemlerimizi defterimize yazalım.
3. Buruşturulmuş alüminyum folyoyu Görsel-3’teki gibi açarak pürüzsüz hâle getirmeye çalışalım.
Soru : • Pürüzsüz alüminyum folyoyu buruşturunca ne oldu?
Cevap : Pürüzlü bir yüzeye sahip oldu.
Soru : • Pürüzlü yüzeye sahip alüminyum folyoyu nasıl pürüzsüz hâle getirdik?
Cevap : Alüminyum folyoyu açtık, ama yine de tam olarak pürüzsüz hale getiremedik.
Soru : Rengi, kokusu ve tadıyla ayırt edebildiğimiz maddelere örnekler verelim.
Kısa Cevap :
Çilek, portakal, soğan, kavun, elma, üzüm gibi maddeler örnek olarak verilebilir.
Uzun Cevap :
Sarımsak, nane, maydanoz, kavun, çilek, ıspanak, soğan, elma, mandalina gibi Rengi, kokusu ve tadıyla ayırt edebildiğimiz maddelere örnekler verilebilir.
Soru : Okula giderken hangi elbiseleri giyeceğinize nasıl karar veriyorsunuz? Havanın nasıl olacağını bilmenin sağladığı faydalar nelerdir? Düşüncelerinizi söyleyiniz.
Uzun Cevap :
Okula giderken hangi elbiseleri giyeceğime havanın nasıl olacağına göre karar veriyorum.
Ani Yağmur Birgül sıcaklık düşüşü veya don gibi olaylar varsa kalın giysiler tercih ediyorum veya kıyafetlerimi ona göre tercih ediyorum.
Hava durumu takip etmek ani olarak değişebilen Yağmur, sel, sıcak artışları gibi durumlara karşı önlem almamıza yardımcı olur.
Hava durumlarını takip etmek planlarımızı ona göre yapmaya ve uyarılar varsa dikkate alarak belki de bazı planlarımızı ertelemeye veya iptal etmeye sebep olabilir.
Bu yüzden planlar hava durumuna göre yapılır.
Soru : Aşağıda bir yerleşim yerindeki hava olaylarının yedi gün boyunca gözlemlenmesiyle oluşturulan tablo verilmiştir. Tabloyu inceleyerek altındaki soruları cevaplayınız.
1. Tabloya göre bir haftada en çok hangi hava olayları gözlemlenmiştir?
Cevap :
Tabloya göre bir haftada en çok gözlemlenen hava olayları havanın parçalı bulutlu, rüzgarlı olmasıdır.
2. Tabloya göre bir haftada en az hangi hava olayı gözlemlenmiştir?
Cevap :
Tabloya göre bir haftada en az havanın açık olması durumu bir kez yaşandığı için en az gözlemlenen hava olayıdır.
Soru : Yukarıdaki tablodan yararlanarak aynı yerleşim yeri için hazırlanan bir haftalık hava gözlem grafiğini inceleyiniz. Grafikteki verilerden yararlanarak altındaki soruları cevaplayınız.
1. Grafiğe göre bir haftada kaç kere hava rüzgarlı olmuştur?
Cevap :
Grafiğe göre bir haftada 3 kere hava rüzgarlı olmuştur.
2. Grafiğe göre bir haftada kaç kere kar gözlemlenmiştir?
Cevap :
Grafiğe göre bir haftada 2 kere kar gözlemlenmiştir.
Soru : Yaşadığınız yerdeki hava olaylarını bir hafta süreyle gözlemleyerek gözlemlerinizi aşağıdaki tabloya yazınız. Bu hava olaylarıyla ilgili birer sembol oluşturunuz. Her olayın kaç kez görüldüğünü tespit ediniz. Daha sonra tablodan yararlanarak yaşadığınız yere ait hava olaylarının resimli grafiğini oluşturunuz.
Cevap :
Bu etkinliği bulunduğunuz bölgeye göre sizin yapmanız gerekmektedir.
Sonraki Konuya Hazırlık
Soru : Yaşadığınız bölgenin nüfusunu araştırınız. Yaşadığınız bölge sizce neden daha kalabalık ya da daha az nüfuslu değildir? Ulaştıklarınızı maddeler hâlinde bir tabloda gösteriniz. Tablonuzu sınıfınıza getirerek arkadaşlarınızla paylaşınız.
Uzun Cevap :
Ben Ankara’nın Keçiören ilçesinde yaşıyorum. Burası Ankara’nın en kalabalık ilçesidir.
İçerisinde bulunan tarihi eser, alışveriş mağazaları gibi birçok yapı ile beraber büyük iş imkanları barındırdığı için nüfusta ona göre artmıştır.
Soru : Yaşadığınız bölgede hangi yer şekilleri vardır? Yaşadığınız bölgenin nüfus özellikleri nasıldır? Fikirlerinizi söyleyiniz.
Uzun Cevap :
Ben Ankara’da yaşıyorum. Ankara orman alanları ile step ve bozkır alanlarını bir arada görmenin mümkün olduğu yer şekillerine sahiptir.
Ankara’nın Kuzey sınırının Kuzey Anadolu sıra dağlarının kolları olan dağlar, Orta Anadolu düzlüklerine devamı olan ovalarla devam etmektedir.
Güney kısmında Tuz Gölü çanağı, Kepez Ovaları ve Hacı Bekir Özü gibi düzlükler de bulunmaktadır.
Soru : Yukarıdaki haritadan yararlanarak yaşadığınız şehre komşu şehirleri söyleyiniz.
Cevap :
Bu etkinliği siz kendi yaşadığınız yere göre işaretlemeniz gerekmektedir.
Soru : İncelediğiniz Türkiye siyasi ve Türkiye fiziki haritaları arasındaki farklar nelerdir? Aşağıda verilen alana kısaca yazınız.
Cevap :
İncelediğim fiziksel haritalarda, bir bölgede bulunan Dağlar, çöller, su alanları gibi coğrafi özellikler bulunmaktadır.
İncelediğim Türkiye siyasi haritasında ise sadece şehirler, ve su kütleleri görülmektedir.
Siyasi haritalar uzunluk ölçme ve alan hesaplamada kullanılsa da fiziki haritalar göller, denizler gibi yer şekilleri hakkında bilgilendirme yapmaktadır.
Soru : Konuya hazırlanırken yaptığınız çalışmada yaşadığınız bölgenin dikkatinizi çeken hangi özellikleri vardır? Yer şekilleri yaşadığınız bölgede nasıldır? Bölgenizin nüfusuna ilişkin hangi bilgilere ulaştınız? Bölgenizdeki yer şekilleriyle nüfus arasında nasıl bir ilişki vardır? Hazırladığınız tablodaki maddeleri okuyunuz.
Cevap :
Ankara Orta Anadolu’nun kuzeybatısında bulunmaktadır. 25,437 kilometre kare yüz ölçümü ile Türkiye’nin yüzölçümü açısından 3 büyük ilidir.
Deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 850 metredir.
Ankara’daki yer şekilleri ; orman alanları ile step ve bozkır alanlarını bir arada görmek mümkündür.
Kuzey sınırında Kuzey Anadolu sıra dağlarını kolları olan dağlar, Orta Anadolu düzlüklerine devamı olan ovalar görülmektedir.
Ankara’nın Güney kısmında ise Tuz gölü çanağı, Kepez ovaları ve Hacı Bekir özü gibi düzlükler vardır.
Ankara başkent olması gibi sebeplerle en kalabalık şehirlerdendir.
Soru : Aşağıda verilen şiiri okuyunuz. Şiirde Ahmet Hamdi Tanpınar hangi durumdan yakınmaktadır? Şiirde, şiire konu olan yerin, yeryüzü şekilleri ve nüfusu hakkında ne gibi ipuçları vardır? Tartışınız.
DAĞLAR
Göklere dayanan karlı tepesi
Ey sıla yolunu bağlayan dağlar!
Üstünde rüzgârın geniş nefesi
Eteğinde seller çağlayan dağlar!
Her akşam ufkunuz kızıl bir nehre
Bürünüp yanarken bulutlu dağlar,
Hıçkırır ve derim doğduğum şehre
Kavuşursam bir gün ne mutlu dağlar!
Ahmet Hamdi TANPINAR
Cevap :
Şiirde Ahmet Hamdi Tanpınar sıla hasreti ile , özlemle yakınmaktadır. Şiirde, şiiri konu olan yerin, yeryüzü şekilleri hakkında yüksek tepeleri olduğu Birgül dağları olduğu, dağların eteğinde su kaynakları olduğu ipuçları vermektedir.
Soru : Terri Cohlene (Teri Kohlin) tarafından yazılan “Büyük Kanyon Nasıl Oluştu?” isimli hikâyeden alınan bölümü okuyarak altındaki soruları yanıtlayınız.
Bir zamanlar -eh, çok uzun zaman önce— şimdi Amerika’nın Güneybatısı olan topraklar, uçsuz bucaksız çöller, kuru tepeler ve kıvrımlı kanyonlardan oluşan sıcak bir yerdi. Bu toprakların ortasında, adı henüz Colorado(Kolorado)olmayan, ancak bugün sahip olduğu kudreti ve görkemi koruyan gururlu ve güçlü bir nehir vardı. Nehir her gün arazide akıyor, kayaları hareket ettiriyor ve kum taşı ve kireç taşından kanallar açıyordu. Ama bir gün başına garip bir şey geldi.
Nehir, geniş ve yüksek bir kaya duvarına rastladığında huzur içinde ilerliyordu. Ancak önüne yüksek bir engebe çıkmıştır. 0 kadar yüksek ve o kadar genişti ki, nehir etrafından akamaz veya üzerinden geçemezdi. Böylece nehir yapabileceği tek şeyi yaptı -duvarın tam ortasından bir yol açmaya başladı. İlk başta nehrin girişimleri küçük ve zayıftı. Ancak zamanla suyun gücü, kayaya tüm gücüyle vuran bir su ordusu gibi olana kadar güçlendi de güçlendi. Nehir binlerce yıldır gümbürdüyor, kıvrılıyor ve oyularak duvarın kalbinde büyük ve güçlü bir uçurum oluşturuyordu.
Ve iş bittiğinde, nehir duvarı oyduğunda, arkasında dünyanın gördüğü en muhteşem kanyonu, Büyük Kanyon’u bıraktı.
1. Yaşadığınız yer ya da yakınlarında bir nehir ve kanyon olduğunu düşünün. Bunun yaşamınıza yerleşim yerinize katkısı nasıl olurdu?
Cevap :
Yaşadığım yer ya da yakınlarında bir nehir ve kanyon olsaydı yerli ve yabancı turistlerin akınına uğrar birçok film ve sanatsal eser burada yapılırdı.
2. Nehirlerin yeryüzünü şekillendiren önemli bir güç olduğunu düşündüğünüzde bu durumdan insan nüfusu nasıl etkilenirdi?
Cevap :
Nehirlerin yeryüzü şekillendiren önemli bir güç olduğunu düşündüğümüzde bu durumdan çok iş imkanı olacağı için insan nüfusunda artış görünürdü
3. Dağların arasından giden nehirlerin ulaşım ve insan yerleşmesine katkıları neler olabilir?
Cevap :
Dağların arasında giden nehirler ulaşım bakımından deniz yolu seçeneğini oluşturur belki de trafiğin rahatlaması açısından büyük kolaylıklar sağlar.
İş imkanlarının artması ve daha kolay ulaşım sebebiyle insan yerleşmesinde çoğalma görülür.
Sonraki Konuya Hazırlık
Soru : Doğal afetlere karşı çevrenizde ne gibi hazırlıklar yapılmalıdır? Araştırınız. Bir sınıf gazetesi tasarlayarak ulaştığınız sonuçlara gazetenizde yer veriniz.
Uzun Cevap :
Doğal afetlere karşı insanların yapması gereken en önemli şey bilinçlenmektir.
Çevremde de bu bilinçlendirme için yeterli olmasa da birçok çalışma yapılmaktadır.
Binalar depreme dayanıklı yapılmakta ve var olan binalar kuvvetlendirmeye çalışılmaktadır.
Yangın oluşumuna karşı önlemler alınmakta gelişen teknoloji ile elektronik aletlerin yangına karşı daha duyarlı ve otomatik yapılmaktadır.
Toprak kayması ve sel oluşabilecek alanlara yerleşim yapılmaması ve eğer yerleşimler yapıldıysa bunun engellenmeye çalışılması, uzmanlar tarafından dikkatle incelenmesi çalışmaları sürdürülmektedir.
Soru : Doğal afetler sonrası halka yardımcı olan kuruluşlar hangileridir? Bu konuda uzmanlaşmış kuruluşlara neden ihtiyaç duyulduğunu örneklerle anlatınız.
Uzun Cevap :
Doğal afetler sonrası birçok sivil toplum kuruluşu halka yardımcı olur.
Bu kuruluşlardan en çok bilinenler tema, Darüşşafaka, Yeşilay Birgül Kızılay Birgül AKUT, LÖSEV, açev gibi kuruluşlardır.
Doğal afetler sonrası mağdurların ihtiyaçlarının giderilmesi için bütün toplum tek yürek olmalı ve buradaki uzmanlara gerekli madde desteği toparlayarak onların bu bölgede çalışmalar yapmalarına yardımcı olmalıdır.
Açılan yaraların hemen kapanması ve insanların mağduriyetinin giderilmesi için bu kaçınılmazdır.
Soru : Aşağıda verilen görselleri inceleyerek doğal afetlerin neden olduğu zararlarla ilgili fikirlerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Cevap :
Aşağıdaki verilen görselleri incelediğimiz zaman doğal afetlerin bina yıkımı gibi maddi zararlara, denizlerin kirlenmesine, ormanların yanması gibi birçok zarara sebep olduğu görülmektedir.
Tabii bu gibi doğal afet durumlarından sonra normal hayatın devam etmesi mümkün değildir ve çalışma hayatı da, eğitim hayatı da sekteye uğrar.
Soru : Doğal afetlere karşı çevrenizde ne gibi hazırlıklar yapılması gerektiğine ilişkin hazırladığınız sınıf gazetesini okuyup, inceleyiniz. Yukarıda değinilen afet öncesi, afet sırası ve afet sonrasında yapılması gerekenlerden hangilerine sınıf gazetenizde yer verdiğinizi tespit ediniz. Başka ne gibi önlemler alınabilir tartışınız.
Cevap :
Doğal afetlere karşı çevremizde uzmanların birçok hazırlık yapması ve toplum bilinçlenmesi gerekmektedir.
Binaların doğal afetlere karşı dayanıklı ve gelişmiş teknoloji ile yapılması ve oluşabilecek bütün kazaları en aza indirmek için bilinçlendirme ve gelişme çalışmaları yapılması gerekmektedir.
Sınıf gazetemizde afet öncesi , afet sırası ve afet sonrasında yapılması gerekenlere yer verdik.
Soru : Siz de Gizem’in yaptığı gibi ailenizle birlikte bir afet ve acil durum aile planı hazırlayınız. Planınızda toplanma alanının kararlaştırılması, acil durumlarda bilgi verilecek kişilerin belirlenmesi gibi ayrıntıları mutlaka belirtiniz. Bu konuda ailenizden yardım alabilirsiniz.
Cevap :
Bunu aile üyelerinizle beraber yapmak ve toplanma alanı gibi alanları ailenizle beraber belirlemeniz gerekmektedir.
Sonraki Konuya Hazırlık
Soru : Günlük yaşamınızda kullandığınız teknolojik ürünlerin bir listesini çıkarınız. Çıkardığınız listeyi sınıfınıza getirerek arkadaşlarınızın listeleriyle benzerlik ve farklılıklarını karşılaştırınız.
Uzun Cevap :
Teknolojinin gelişmesi ile beraber teknolojik ürünler artarak hayatımıza girmiştir . Ve daha da artarak gideceği düşünülmektedir.
Günlük hayatta kullandığımız bazı teknolojik araçlar
A. Aşağıda verilen ifadelerden doğru olanların yanına (D), yanlış olanların yanına (Y) yazınız. Yanlış olduğunu düşündüğünüz ifadelerin doğrularını, altlarında verilen boşluklara yazınız.
Cevap :
1. Yön bulma yöntemleri arasında pusula en güvenilir olanıdır. (D)
2. Dağlar, ovalar ve akarsular birer beşerî unsurdur. (Y)
3. Afet ve acil durum çantasında bulunması gerekenlerden biri de çabuk bozulmayan gıdalardır. (D)
4. Belirli bir yerde bir gün içinde meydana gelen hava olayları o yerin hava durumudur.(Y)
B. Aşağıda kutucuklar içerisinde verilen sözcüklerden uygun olanları cümlelerde boş bırakılan yerlere yazınız.
Cevap :
1. Doğada meydana gelen yıkıcı etkileri bulunan olaylara ……..doğal afet….. denmektedir.
2. ….GPS……… teknolojisi sayesinde nerede bulunduğumuzu ve gitmek istediğimiz yerin hangi yönde olduğunu öğrenebiliriz.
3. ….Kroki bir bölgeyi kuş bakışı gösteren ve o bölgede var olan yapıları ana hatlarıyla belirten basit çizimdir.
4. Okullar, evler, hastaneler, yollar, binalar, köprüler, parklar ve daha birçok yapı ……beşerî unsur.…. olarak adlandırılmaktadır.
C. Aşağıda verilen soruların yanıtlarını defterinize yazınız.
1. Evinizde ve okulunuzda deprem esnasında kayma, düşme yoluyla size ve çevrenizdekilere zarar verebilecek eşyaların listesini oluşturunuz. Bu eşyalarla ilgili nasıl önlemler alındı ya da alınmalı? Yazınız.
Uzun Cevap :
Evimizde ve okulumuzda deprem esnasında kayma, düşme yoluyla size ve çevremizdekilere zarar verebilecek birçok eşya vardır.
Dolap üzerlerinde yer alan malzemelerin, kayıp düşmesini engellemek adına plastik tutucu malzemeler , yapıştırıcı kullanarak sabitlenmelidir.
Kullandığımız ısıtıcılar sarsıntı anında yangın olmaması için mutlaka yere veya duvara sabitlenmiş olmalıdır.
Devrilebilecek ağır eşyalar ve dolaplar mutlaka birbirine ve duvara sabitlenmelidir.
Tavana asılan avizeler, ağırlıklarını taşıyabilecek kancalar ile montaj edilmelidir.
İçlerinde ağır eşyalar olan dolaplar mekanik kilitlerle kapatılmalıdır.
Yataklarımızın yakınlarında içerisinde ağır eşyalar olan raf ve dolaplara yer verilmemelidir.
2. Ülkemizde en çok gezmek istediğiniz şehir hangisidir? Neden bu şehri seçtiniz? Bu şehirde hangi tarihî ve doğal güzellikleri görmek istiyorsunuz? Yazınız.
Uzun Cevap :
Ülkemizde en çok gezmek istediğim şehir Urfa, Antep ve Mardin’ dir. Hepsi aynı güzergahta bulunduğu için hepsini sırası ile ziyaret edebilirim. Urfa ‘ da Balıklı Göl, Antep ve Mardin’ de Peygamber kabirleri, kiliseler ve eski yapıtları çok merak ediyorum.
Ç. Aşağıda verilen çoktan seçmeli soruların doğru yanıtlarını işaretleyiniz.
1. Aşağıdakilerden hangisi doğal unsurlardan biridir?
A) Hastane
B) Okul
C) Orman
D) Otopark
2. Kroki ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Kuş bakışı görüntü yansıtılır.
B) Yapıların büyüklüğü aynı olmalıdır.
C) Sokak ve cadde isimlerine yer verilir.
D) Yönler belirtilmelidir.
3. Aşağıdakilerden hangisi heyelana karşı alınabilecek bir önlemdir?
A) Evdeki dolaplar ve raflar duvarlara sabitlenmelidir.
B) Ağaç dikimi özendirilmelidir.
C) Nehir yataklarına setler yapılmalıdır.
D) Çevre kirliliğine karşı önlemler alınmalıdır.
4. Ali, dedesiyle beraber tatile gitmek için arabayla yola çıkmıştı. Her zamanki gittikleri yolda yol çalışması olduğuna ilişkin uyarı aldılar. Başka yoldan gitmeye karar vermişlerdi.
Buna göre Ali ve dedesi aşağıdaki yön bulma yöntemlerinden hangisini kullanırsa teknolojiden yararlanmış olur?
A) GPS B) Yosun C) Kutup yıldızı D) Güneşin konumu
5. Zeynep komşu mahalleye yeni taşınan kuzeni Tuğçe’yi ziyarete gidecektir. Fakat nasıl gideceğini bilmemektedir. Tuğçe ona yolu tarif etmek için bir çizim yapmıştır.
Tuğçe’nin yaptığı çizimin adı nedir?
A) Harita B) Plan C) Kroki D) Resim
6. Öğretmeni Müge’ye “Doğal ve Beşerî Unsurlar” başlıklı bir ödev vermiştir. Müge, ödevini öğretmenine göstermiştir. Öğretmeni, Müge’nin yanlışları olduğunu söylemiştir.
I. Ağrı Dağı – Doğal Unsur
II. Pamukkale Travertenleri – Beşerî Unsur
III. Yavuz Sultan Selim Köprüsü – Beşerî Unsur
IV. Atatürk Barajı – Doğal Unsur
Müge yukarıdakilerden hangilerini yanlış eşleştirmiştir?
A) I-II B) II-III C) II-IV D) III-IV
7. Sosyal Bilgiler öğretmeni Derya Bey, derste Meteoroloji Genel Müdürlüğünden bahsetmektedir. Öğrencilerine Meteoroloji Genel Müdürlüğünün görevlerinin ne olduğunu sormuştur. Öğrencilerinden biri soruya hatalı cevap vermiştir.
Aşağıdaki öğrencilerden hangisi soruya hatalı cevap vermiştir?
A) Hale – Kamuoyunun ihtiyaç duyduğu meteorolojik bilgileri hazırlar.
B) Cemal – Türk hava sahasında uçan uçaklara bilgi verir.
C) Berke – Doğal afetlere karşı halkı uyarır.
D) Şirin – Depremler konusunda halkı bilinçlendirici yayınlar yapar.
8. İpek ve Baran teneffüste inceledikleri haritada;
– Yaşadıkları yeri
– Yaşadıkları şehre komşu olan şehirleri
– Başkente olan uzaklıklarını
– Türkiye’nin komşularını görmüşlerdir.
İpek ve Baran’ın incelediği haritanın ismi nedir?
A) Siyasi Harita
B) Fiziki Harita
C) Deprem Haritası
D) Sıcaklık Haritası
9. Depremlerin canlılar ve doğa üzerinde pek çok etkisi vardır.
I. Diğer doğal afetleri tetikler.
II. Hayvanların yaşam alanlarına zarar verir.
III. Oluşumu engellenebilir.
IV. İnsanlar psikolojik anlamda sorunlar yaşar.
Yukarıdakilerden hangileri doğrudur?
A) III-IV B) I-II C) I-II-IV D) I-II-III
10 ve 11. soruları yukarıdaki tabloya göre cevaplayınız.
Efe, ailesiyle birlikte Karadeniz’de bir ili ziyaret etmek istemektedir. Ancak Efe ve ailesinin her hafta sadece 2 günlük müsaitlik durumu vardır. Efe ve ailesi gezilerini 2 haftaya yaymak istemişler ancak 2 günlük müsaitlik durumları değişmemiştir. Buna göre;
10. Efe ve ailesi 1. haftanın hangi 2 gününde geziye çıkarsa yağmura yakalanmamış olur?
A) Perşembe, cuma B) Pazartesi, salı C) Çarşamba, perşembe D) Salı, çarşamba
11. Efe 2. hafta hangi günler hava gözlemi yaptığında 2 gün boyunca havanın geziye uygun olduğunu ailesiyle paylaşabilir?
A) Pazartesi, salı
B) Cuma, cumartesi
C) Salı, çarşamba
D) Çarşamba, perşembe
D. Aşağıda verilen balık kılçığı gösterimindeki boşlukları uygun bir biçimde doldurunuz.
Cevap :
Çevremdeki Doğal Unsurlar
Çevremdeki Beşeri Unsurlar
Soru : Varlıkları hareket ederken görebildiğimiz yerlerden biri oyun ve eğlence parklarıdır. Görsellerdeki varlıklar, nasıl hareketler yapmaktadır?
Cevap : 1. görselde dönme hareketi yapmaktadır. 2. görselde öteleme hareketi yapmaktadır. 3. görselde itme kuvveti yapılmaktadır.
Deneyelim, Öğrenelim Hareket Özelliklerini Tanıyalım
Amaç: Hareket eden varlıkları gözlemleyerek bu varlıkların hareket özelliklerini belirlemek
Gerekli Malzemeler: pinpon topu, iplik, bant.
İzlenen Yol
1. İkişer kişilik gruplar oluşturalım
2. İpliğin bir ucunu pinpon topuna Görsel-1 bağlayalım. Çözülmemesi için ipliği bantla sabitleyelim. İpliğin diğer ucundan tutarak pinpon topunu Görsel-1’deki gibi aşağı doğru sarkıtalım. Elimizi sağa sola hareket ettirerek pinpon topunu gözlemleyelim. Pinpon topunun hareket özelliğini belirleyelim. Belirlediğimiz hareket özelliğini 58. sayfadaki tabloda işaretleyelim.
3. Pinpon topunu yerde Görsel-2’deki Görsel-2 gibi çevirelim ve pinpon topunun
hareketini gözlemleyelim. Pinpon topunun hareket özelliğini belirleyelim. Belirlediğimiz hareket özelliğini tabloya işaretleyelim.
4. Grup arkadaşlarımızın birinden sınıfımızın bir duvarından diğerine kadar yürümesini isteyelim. Arkadaşımız yürürken ondan koşmasını isteyelim. Arkadaşımız koşarken ondan yeniden yürümesini isteyelim. Arkadaşımızın hareket özelliğini belirleyelim. Belirlediğimiz hareket özelliğini tabloda işaretleyelim.
5. Arkadaşımızdan önce tahtaya doğru yürümesini, sonra da kapıya yönelmesini isteyelim. Arkadaşımızın hareket özelliğini belirleyelim. Belirlediğimiz hareket özelliğini tabloda işaretleyelim.
Soru : Hareket eden varlıkların hareket özellikleri nelerdir?
Cevap :
Hızlanan ve yavaşlayan hareket: Duran veya herhangi biri hızlı olan varlığın hızının artması veya hızının azalmasıdır. Durgun haldeki araba çalışmaya başladıktan sonra hızını arttırır. Bu hızlanma hareketidir. Karaya yaklaşan gemi hızını yavaş yavaş azaltır. Bu yavaşlama hareketidir.
Dönme hareketi varlığın sürekli tekrar eden bir şekilde aynı yöne dönmesidir. Atlı karınca, dönen topaç, dönme hareketi yapar.
Sallanma hareketi varlığın sağa sola veya yukarı aşağı doğru hareket etmesine denir. Sallanan beşik buna örnektir.
Yön değiştirme hareketi varlığım dışarıdan gelen bir kuvvet nedeniyle yönünü değiştirmesidir. Futbolcunun topa vurarak pas vermesi.
Soru : Sallanma ve dönme hareketi yapan varlıklara çevremizden örnekler verelim.
Kısa Cevap : “Sallanma ve dönme hareketi yapan varlıklara çevremizden örnekler verelim.” ile ilgili kısa cevabı için tıklayınız.
Uzun Cevap :
Sallanma hareketi yapan varlıklar; salıncak, sallanan sandalye, lunaparktaki gondol, beşik, hamak. Dönme hareketi yapan varlıklar; bisiklet veya otomobil tekeri, helikopter pervanesi, topaçın hareketi, Dünya Ay Gibi gezegenlerin hareketleri, rüzgar gülü, yel değirmeni.
Soru : Çevremizi gözlemleyerek yön değiştirme hareketi yapan varlıklara örnek verelim.
Uzun Cevap :
Yön verme hareketi yapan varlıklara örnekler; bir otomobilin sinyal vererek sağa dönmesi, sınıfa giden öğrencinin koridorda düz ilerleyip sola sapması, güney yönünde İlerleyen bir geminin doğuya dönmesi, futbolcunun topa vurarak pas vermesi, motosikletin virajlı yollarda ilerlemesi, yolda yürünen kedinin köpeği görünce yolunu değiştirmesi, hava şartları nedeniyle iniş yapamayan uçağın geri dönmesi.